W praktyce obrotu osoby zajmujące się stałym pośredniczeniem bywają określane w różny sposób: agent, akwizytor, sprzedawca, handlowiec, zleceniobiorca. Zdecydowanie najczęściej pojawia się jednak określenie: przedstawiciel handlowy (i odpowiednio: umowa przedstawicielstwa handlowego). Pojawiają się w związku z tym wątpliwości, czy tego rodzaju osoby są agentami w rozumieniu kodeksu cywilnego i czy tym samym korzystają z dobrodziejstwa przepisów chroniących agentów, w szczególności przepisów regulujących świadczenie wyrównawcze.
Nazwa nie ma znaczenia
Należy tutaj pamiętać o podstawowej zasadzie: nazwa pośrednika czy nazwa umowy zawartej z pośrednikiem ma drugorzędne znaczenie.
Przy ocenie, czy dany pośrednik jest agentem w rozumieniu kodeksu cywilnego, decyduje to, czy treść zawartej umowy odpowiada cechom wskazanym przez ustawodawcę w art. 758 § 1 kodeksu cywilnego. Umowa musi zatem obejmować następujące elementy:
3. zobowiązanie dającego zlecenie do zapłaty wynagrodzenia
4. zobowiązanie się agenta „w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa”
5. zobowiązanie się dającego zlecenie w związku ze swoim statusem przedsiębiorcy
Jeżeli wszystkie te przesłanki są spełnione, to mamy do czynienia z umową agencyjną i tym samym z agentem w rozumieniu kodeksu cywilnego.
Pracownik to nie agent
Wskazana wyżej w pkt 4 przesłanka w praktyce sprowadza się do oceny, czy przedstawiciel handlowy może być uznany za pracownika czy też nie. Jeżeli są spełnione kryteria stosunku pracy, to mamy do czynienia z pracownikiem, a nie z agentem. Jeżeli zaś cech stosunku pracy brak, to przedstawiciel handlowy winien być uznany za agenta w rozumieniu kodeksu cywilnego, i to nawet wtedy, gdy nie jest wpisany do ewidencji działalności gospodarczej.
Warto dodać, że w niektórych krajach agenci są właśnie określani – i to przez prawodawcę – jako przedstawiciele handlowi. Z taką sytuacją mamy do czynienia np. w Niemczech i w Austrii, gdzie jest używany termin: Handelsvertreter. Taką terminologią posługuje się również – np. w polskiej i niemieckiej wersji językowej – dyrektywa Rady 86/653/EWG z 18 grudnia 1986 r. w sprawie koordynacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do przedstawicieli handlowych działających na własny rachunek. Natomiast np. w angielskiej i francuskiej wersji językowej stosowany jest termin: agent handlowy (ang. commercial agent, fr. agent commercial).
